Geleceğin Deniz Bilimcileri projesi, katılımcılara deniz bilimlerinin kapsamına giren doğal süreçlere bilimsel bir bakış açısıyla yaklaşmayı, deniz ekosisteminin ve denizsel kaynakların dünya ekosistemi açısından önemini, katılımcıların aktif katılımıyla öğretmeyi amaçlayan bir proje olarak hayata geçirildi. Birleşmiş Milletler’in 2021–2030 yıllarını kapsayan dönemi “Sürdürülebilir Kalkınma için Deniz Bilimleri On Yılı” olarak ilan etmesiyle, hem dünyada hem de Türkiye’de deniz bilimleri konusundaki farkındalığın toplumun tüm kesimlerinde artırılması yönünde adımlar atılmaya başlandı. Bu proje kapsamında, lise öğretiminin hemen başındaki 9. sınıf öğrencileri katılımcı olarak belirlendi ve gençlerin hem akranları hem de aileleri aracılığıyla geniş kitlelere ulaşabilme potansiyelleri sayesinde toplumda yaygın bir etki yaratılması hedeflendi.
Proje kapsamında 32 öğrenci, Nişantaşı Nuri Akın Anadolu Lisesi 9. sınıf öğrencileri arasından seçildi. Katılımcıların belirlenmesinde gönüllülük esas alındı; öğrencilerin motivasyon mektupları ve okul başarıları dikkate alındı. Proje ekibinde, İstanbul Teknik Üniversitesi Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi’nde görevli ve deniz bilimleri alanında bilimsel çalışmalarını sürdüren uzmanlar ile Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nden bir uzman yer aldı. Ayrıca katılımcıların okulu olan Nişantaşı Nuri Akın Anadolu Lisesi’nden üç öğretmen de çeşitli etkinliklerde görev almak üzere proje ekibine dahil edildi.
Proje, 08.06.2020–13.06.2020 (16 öğrenci) ve 15.06.2020–20.06.2020 (16 öğrenci) tarihleri arasında iki etkinlik dönemine ayrılarak, İstanbul Teknik Üniversitesi Ayazağa Kampüsü Gemi İnşaatı ve Deniz Bilimleri Fakültesi’nde gerçekleştirildi.
Yapılan Etkinlikler
1 – Mikroalglerin Büyüme Hızı Deneyi: Deney kapsamında katılımcılar, 5 gün boyunca mikroalg Phaeodactylum tricornutum’un büyümesini, her gün hücre sayılarını sayarak takip ettiler. Bu çalışmanın sonunda elde ettikleri bulguları, “kısa makale” formatında bilimsel çıktı olarak sundular. Hazırladıkları makaleler, biçimsel ve içeriksel açıdan araştırmacılar tarafından incelendi ve katılımcıların kazanımları bu değerlendirmeler doğrultusunda belirlendi.
2 – Hikâye Yazım Atölyesi: Projede görevli araştırmacılar tarafından verilen eğitimin ardından, katılımcılardan proje süresince öğrendikleri deniz bilimleri terimlerini ve deniz canlılarını kullanarak kısa hikâyeler yazmaları istendi. Yazılan hikâyelerde kullanılan terimler ve bu terimlerin doğru şekilde kullanılıp kullanılmadığı incelendi; öğrencilerin hangi kavramları iyi kavradıkları ve hangi kazanımları elde ettikleri, araştırmacılar tarafından değerlendirildi.
3 – Şamandıra Dizaynı ve Üretimi: Katılımcılardan, kendilerine verilen malzemelerle bir deniz gözlem şamandırası yapmaları istendi. Ortaya çıkan şamandıralar tasarım, yüzebilirlik, stabilite, sensörlerin doğru yerleştirilmesi ve düzgün çalışmasına göre değerlendirildi.
4 – Doğaçlama Tiyatro Etkinliği: Doğaçlama tiyatro etkinliğinde, her bir katılımcıya deniz bilimleri alanında önemli buluşlara ve çalışmalara imza atan bilim insanlarıyla ilgili bilgi kartları verildi. Katılımcılardan, bu bilim insanlarını canlandırarak bir tiyatro oyunu sahnelemeleri istendi. Oynadıkları oyunda, canlandırdıkları bilim insanlarının buluşlarının ve çalışmalarının önemini, bu çalışmaların günlük hayatta ne gibi farklılıklar yarattığını anlatmaları ve göstermeleri beklendi. Öğrencilerin performansları, araştırmacılar tarafından dikkatle takip edildi ve değerlendirildi.
5 – Resim Eşleştirme Hafıza Oyunu: İTÜ’nün öncülüğünde ve koordinatörlüğünde gerçekleştirilen kutup seferlerine ve kutuplarda yürütülen bilimsel çalışmalara dikkat çekmek ve katılımcıların bu konudaki farkındalığını artırmak amacıyla, kutup seferlerinden çekilmiş fotoğraflar kullanılarak 32×32 (64 adet) resimden oluşan bir eşleştirme oyunu oynatıldı. Katılımcıların, eşleştirdikleri resimlerden puan alabilmeleri için, her resmin altında yer alan basit sorulara cevap vermeleri gerekti. Örneğin; “Resimdeki hayvanın adı nedir?” gibi.
Bu oyun aracılığıyla, katılımcıların kutuplardaki yaşam, kutup seferleri ve bu bölgelerde gerçekleştirilen bilimsel faaliyetler hakkında bilgi sahibi olmaları hedeflendi. Oyun, toplamda beş kez tekrarlandı ve her turda katılımcıların kavramları öğrenme süreci araştırmacılar tarafından takip edildi.
Oyunların sonunda, katılımcılardan aşağıdaki sorulara cevap verecek şekilde bir kompozisyon yazmaları istendi:
“Kutup seferine katılan bir bilim insanı olsaydınız sizi en çok ne heyecanlandırırdı? Hangi konu hakkında çalışmak isterdiniz? Sizce kutuplarda gerçekleştirilen çalışmalarda ne gibi zorluklarla karşılaşılabilir?”
Yazılan kompozisyonlar araştırmacılar tarafından incelendi ve her biri için ayrı ayrı değerlendirme raporları hazırlandı.
6 – Elinde Bir Damla Etkinliği: Etkinliğin amacı, katılımcılara tüm dünya ekosisteminde yer alan su kütlelerinin dağılımını, su döngüsünü ve içilebilir su kaynaklarının tüm su kaynakları içindeki oranını eğlenceli ve görsel bir etkinlik aracılığıyla öğretmekti. Etkinlik sırasında katılımcılar, küresel ölçekte suyun dağılımını ve suyun gezegenimizdeki önemini somutlaştırarak kavrama fırsatı buldular.
Etkinliğin sonunda, katılımcıların kazanımlarını ölçmek amacıyla etkinlik föylerinde yer alan aşağıdaki sorulara cevap vermeleri istendi:
• Tüm dünya ekosistemindeki içilebilir su kütlesinin, toplam su kütlesine oranla bu kadar az olduğunu biliyor muydun?
• Yapılan etkinlik sende nasıl duygular uyandırdı?
• Yapılan etkinlik ile su kaynaklarının tasarruflu kullanımı arasında nasıl bir bağ kurarsın?
• Günlük hayatında suyu daha tasarruflu kullanmak için bireysel olarak veya ailenle birlikte neleri değiştirebilirsin?
7 – Sanat Eserleri İnceleme Etkinliği: Katılımcılara, özellikle iklim değişikliği, küresel ısınma ve çevre bilinci konularında ortaya konmuş sanat eserleri tek tek gösterildi. Her bir sanat eserini incelemeleri için katılımcılara üç dakikalık süreler tanındı ve ellerindeki föylerde yer alan aşağıdaki sorulara cevap vermeleri istendi: • Bu esere bir isim vermek isteseydiniz nasıl bir isim verirdiniz?
• Bu eserin konusu nedir?
• Bu eserden bir ana fikir çıkartmanız gerekse bu ne olurdu?
• Bu eser size neler hissettirdi?
• Sizce sanatçı bu eseri ortaya koyarken nasıl bir ruh halinde olabilir?
Katılımcıların verdikleri yanıtlar, çevre bilinci düzeyleri, çevresel problemlere bakış açıları ve incelenen eserlerin üzerlerinde bıraktığı etkiler açısından detaylı bir şekilde analiz edildi.
8 – Projede Görevlendirilecek Rehberlerin Gözlem Raporları: Katılımcılar, tüm etkinlikler boyunca dörder kişilik gruplar halinde çalışmalara katıldılar. Her bir grubun başında, grup öğrencileriyle birlikte etkinliklerde yer alan, öğrencilere yardımcı olan ve onların etkinliklere aktif katılımlarını, hangi etkinliklerde zorlandıklarını, grup çalışmalarına ne ölçüde katkı sağladıklarını gözlemleyen lisansüstü öğrenciler rehber olarak görevlendirildi.
Etkinliklerin sonunda, rehber öğrencilerden kendi gruplarındaki katılımcılarla ilgili gözlemlerini içeren değerlendirme raporları toplandı ve bu raporlar analiz edilerek katılımcıların bireysel ve grup içi performansları değerlendirildi.
Proje Ekibi
Ar. Gör. Oktay Eren Türeyen: Tüm etkinlikler
Prof. Dr. Oya Okay: Tüm etkinlikler
Doç. Dr. Fatma Aslan Tutak: Tüm Etkinliklerin Ölçme Değerlendirmesi
Dr. Öğr. Üyesi Bilge Tutak: “Gözlem şamandırası tasarımı ve yapımı”, “Şamandıra için sıcaklık sensörlerinin yapılması ve montesi”, “Kutup Araştırmaları Eşleştir Oyunu” “Arşimet Oyunu”
Dr. Öğr. Üyesi Sevil Deniz Yakan Dündar: “Mikroalglerin büyüme hızına etki eden faktörlerle ilgili deney”, “Midyelerin filtrasyon hızlarının belirlenmesi” ve “Mikroalglerden Yenilenebilir Enerji Eldesi”
Ar. Gör. Atilla Yılmaz: “Gözlem şamandırası tasarımı ve yapımı” “Şamandıra için sıcaklık sensörlerinin yapılması ve montesi” “Midyelerin filtrasyon hızlarının belirlenmesi” “Arşimet Oyunu”
Hilal Dinçol: “Mikroalglerin büyüme hızına etki eden faktörlerle ilgili deney”, “Midyelerin filtrasyon hızlarının belirlenmesi” ve “Mikroalglerden Yenilenebilir Enerji Eldesi” “Arşimet Oyunu”
Özgül Şef: “Doğaçlama tiyatro etkinliği”, “Şiir dinletisi”, “Hikaye yazım atölyesi”, “Bil Bakalım”, “Sanat Eserleri İnceleme”
Nuray Ceran: “Doğaçlama tiyatro etkinliği”, “Şiir dinletisi”, “Hikaye yazım atölyesi”, “Bil Bakalım”, “Sanat Eserleri İnceleme”
İTÜ Öğrencileri (4): Tüm Etkinlikler
Projeden Kareler
DEKOTOKS 